Մեկնարկեց «1946—1948 թթ. հայրենադարձությունը եւ դրա դասերը.  հայրենադարձության հիմնախնդիրներն այսօր» գիտաժողովը

Մեկնարկեց «1946—1948 թթ. հայրենադարձությունը եւ դրա դասերը. հայրենադարձության հիմնախնդիրներն այսօր» գիտաժողովը

Õ€Õ¡ÕµÖ€Õ¥Õ¶Õ¡Õ¤Õ¡Ö€Õ±Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ¯Õ¡Ö€Õ¥Ö‚Õ¸Ö€Õ¡Õ£Õ¸Ö‚ÕµÕ¶ Õ¥Ö‚ Õ¡Ö€Õ¤Õ«Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ©Õ¥Õ´Õ¡Õ¶ Õ¡ÕµÕ½Ö…Ö€ Õ°Õ¡Õ´Õ¡Õ°Õ¡ÕµÕ¯Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Ö„Õ¶Õ¶Õ¡Ö€Õ¯Õ´Õ¡Õ¶ Õ¡Õ¼Õ¡Ö€Õ¯Õ¡ Õ¤Õ¡Ö€Õ±Õ¶Õ¥Õ¬Õ¸Ö‚ Õ¡Õ¶Õ°Ö€Õ¡ÕªÕ¥Õ·Õ¿Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¸Ö‚Õ¶ Õ¯Õ¡, Õ«Õ¶Õ¹Õ«Õ¶ Õ¯Õ¡Ö€Õ¸Õ² Õ¥Õ¶ Õ¶ÕºÕ¡Õ½Õ¿Õ¥Õ¬ Õ¶Õ¡Õ­ Õ¥Ö‚ Õ¡Õ¼Õ¡Õ» Õ°Õ¡Õ´Õ¡Õ¿Õ¥Õ² Õ»Õ¡Õ¶Ö„Õ¥Ö€Õ¸Õ¾ հայրենիք—սփյուռք համագործակցությանը Õ­Õ©Õ¡Õ¶Õ¸Õ² Õ®Ö€Õ¡Õ£Ö€Õ¥Ö€Õ¨Ö‰ Õ€Õ¡Õµ ÕªÕ¸Õ²Õ¸Õ¾Õ¸Ö‚Ö€Õ¤Õ¶ Õ¸Ö‚Õ¶Õ« Õ°Õ¡ÕµÖ€Õ¥Õ¶Õ¡Õ¤Õ¡Ö€Õ±Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶ ÖƒÕ¸Ö€Õ±, Õ¸Ö€Õ¨ Õ¿Õ¥Õ²Õ« ունեցավ 1946—1948Õ©Õ©., Õ¥Ö€Õ¢ Õ´Õ¡ÕµÖ€ Õ°Õ¡ÕµÖ€Õ¥Õ¶Õ«Ö„ Õ¾Õ¥Ö€Õ¡Õ¤Õ¡Ö€Õ±Õ¡Õ¶ Õ·Õ¸Ö‚Ö€Õ» 100 Õ°Õ¡Õ¦Õ¡Ö€ Õ°Õ¡ÕµÕ¸Ö€Õ¤Õ«Õ¶Õ¥Ö€, Õ½Õ¡Õ¯Õ¡ÕµÕ¶ Õ¥Ö€Õ¡Õ¦Õ¡Õ¶Ö„Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ°Õ¡ÕµÖ€Õ¥Õ¶Õ«Ö„ Õ¿Õ¥Õ½Õ¶Õ¥Õ¬Õ¸Ö‚ նրանց ցանկությունը հակադրվեց ԽՍՀՄ Õ¡Õ¶Õ¯Õ¡Õ¦Õ´Õ¡Õ¯Õ¥Ö€Õº Õ¥Ö‚ գաղափարականացված մոտեցումներին։ Ô±ÕµÕ¤Õ¸Ö‚Õ°Õ¡Õ¶Õ¤Õ¥Ö€Õ±, նրանց Õ´Õ¥Õ® Õ´Õ¡Õ½Õ¨ հաստատվեց Õ°Õ¡ÕµÖ€Õ¥Õ¶Õ«Ö„Õ¸Ö‚Õ´, Õ¤Õ¡Ö€Õ±Õ¡Õ¾ Õ´Õ¥Ö€ Õ´Õ¿Õ¡Õ¾Õ¸Ö€Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶ ÖƒÕ¡ÕµÕ¬Õ¸Ö‚Õ¶ Õ¨Õ¶Õ¿Ö€Õ¡Õ¶Õ«Õ¶, Õ«Ö€ Õ¶Õ¥Ö€Õ¯Õ¡ÕµÕ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ´Õ¢ Õ¶Õ¸Ö€ Õ´Õ¡Õ¯Õ¡Ö€Õ¤Õ¡Õ¯ Õ¥Ö‚ Õ·Õ¸Ö‚Õ¶Õ¹ հաղորդեց Õ°Õ¡ÕµÕ¯Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ«Ö€Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶Õ¨Ö‰ Ô±ÕµÕªÕ´ Õ°Õ¡ÕµÕ¡ÕºÕ¡Õ°ÕºÕ¡Õ¶Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¸Ö‚Õ¶Õ¨ Õ¥Ö‚ Õ°Õ¡ÕµÖ€Õ¥Õ¶Õ¡Õ¤Õ¡Ö€Õ±Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶ իրականացումը Õ€Õ€ Õ¯Õ¡Õ¼Õ¡Õ¾Õ¡Ö€Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ®Ö€Õ¡Õ£Ö€Õ« բաղկացուցիչ Õ´Õ¡Õ½Õ¶ Õ¥Õ¶, Õ¥Ö‚ Õ¯Õ¡Ö€Õ¥Ö‚Õ¸Ö€ Õ§ Õ°Õ¡Õ´Õ¨Õ¶Õ¤Õ°Õ¡Õ¶Õ¸Ö‚Ö€ Õ®Ö€Õ¡Õ£Ö€Õ¥Ö€ Õ´Õ·Õ¡Õ¯Õ¥Õ¬Õ¸Ö‚ Õ°Õ¡Õ´Õ¡Ö€ Õ¶Õ¡Õ­ Õ¶Õ¡ÕµÕ¥Õ¬ անցյալին, Õ¿Õ¥Õ½Õ¶Õ¥Õ¬ Õ¥Ö‚ Õ£Õ¶Õ¡Õ°Õ¡Õ¿Õ¥Õ¬ անցյալի Õ½Õ­Õ¡Õ¬Õ¶Õ¥Ö€Õ¨Ö‰ Ô±ÕµÕ¤ Õ¶ÕºÕ¡Õ¿Õ¡Õ¯Õ«Õ¶ Õ§ Õ®Õ¡Õ¼Õ¡ÕµÕ¸Ö‚Õ´ Õ¥Ö€Õ¥Õ¯ ÔµÖ€Õ¥Ö‚Õ¡Õ¶Õ¸Ö‚Õ´ Õ´Õ¥Õ¯Õ¶Õ¡Ö€Õ¯Õ¡Õ® «1946—1948 Õ©Õ©. Õ°Õ¡ÕµÖ€Õ¥Õ¶Õ¡Õ¤Õ¡Ö€Õ±Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¸Ö‚Õ¶Õ¨ Õ¥Ö‚ Õ¤Ö€Õ¡ Õ¤Õ¡Õ½Õ¥Ö€Õ¨. Õ°Õ¡ÕµÖ€Õ¥Õ¶Õ¡Õ¤Õ¡Ö€Õ±Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ°Õ«Õ´Õ¶Õ¡Õ­Õ¶Õ¤Õ«Ö€Õ¶Õ¥Ö€Õ¶ այսօր» Õ´Õ«Õ»Õ¡Õ¦Õ£Õ¡ÕµÕ«Õ¶ Õ£Õ«Õ¿Õ¡ÕªÕ¸Õ²Õ¸Õ¾Õ¨, Õ¸Ö€Õ«Õ¶ մասնակցում Õ¥Õ¶ Õ´Õ¡Õ½Õ¶Õ¡Õ£Õ¥Õ¿Õ¶Õ¥Ö€ Õ¥Ö‚ Õ£Õ«Õ¿Õ¶Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶Õ¶Õ¥Ö€ Հայաստանից, Իրանից, Կանադայից, Սիրիայից, ԱՄՆ—ից, Արգենտինայից, Թուրքիայից, Ռուսաստանից…

Գիտաժողովի բացմանն ընթերցվեց ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի ուղերձը մասնակիցներին. «1946– 1948 թթ. հայրենադարձությունը բարդ ու բազմաշերտ մի երեւույթ էր, որի ազդեցությունները դեռեւս կարիք ունեն խոր եւ համակողմանի ուսումնասիրության։ Զանգվածային հայրենադարձության բոլոր հետեւանքները չէ, որ մինչեւ այսօր հանրայնորեն գիտակցված են, այս առումով նման գիտաժողովներն ունեն հասարակական—քաղաքական կարեւորություն եւ հրատապություն, հատկապես հիմա, երբ հայրենաբնակ եւ աշխարհասփյուռ հայությունը հարթում է համազգային միասնականության ուղին։
Ուրախ եմ, որ հայ գիտական ու քաղաքական միտքն անդրադառնում է մեր պատմության կարեւորագույն այս դրվագին, որից, անշուշտ, դասեր ունենք քաղելու։ Հայերի զանգվածային այս հայրենադարձությունն աննախադեպ էր իր բնույթով, թափով եւ հետեւանքներով, բայց դա միանգամյա գործողություն չէր, այն, թեեւ ավելի համեստ չափերով, շարունակվեց նաեւ հետագայում եւ շարունակվում է մինչեւ այսօր։ Մեր պետությունն ամեն կերպ նպաստելու է հայ ազգային ինքնության հաստատմանն ու պահպանմանը, ինչպես նաեւ հայրենադարձությանը։ Նպաստելու է ոչ միայն հայերի ֆիզիկական վերադարձին պատմական հայրենիք, այլեւ աջակցելու է օտար ափերում ուծացման դեմ մեր քույրերի եւ եղբայրների մղած ամենօրյա անհավասար պայքարին։ Հայրենադարձության համար բարենպաստ միջավայր ձեւավորելու գործում մենք դեռ բազմաթիվ անելիքներ ունենք, եւ նման գիտաժողովները, կարծում եմ, նաեւ կոչված են առաջարկներ մշակելու, որոնք կօգնեն խուսափել նախկին սխալներից։ Համայն հայության հայրենիքը միշտ սպասում է իր զավակներին, երբեք ուշ չէ տուն վերադառնալ»։
Գիտաժողովի մասնակիցներին նաեւ հայրապետական օրհնությունն ու ողջունի խոսքն էր հղել Գարեգին Բ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը։ Հայ ժողովրդի եւ Հայ եկեղեցու համար հայապահպանությունն ու հայրենադարձությունը եղել են կարեւորագույն հրամայականներ, եւ այսօր էլ հայրենադարձության իրականացման արդիականությունը պայմանավորվում է մի շարք գործոններով. դրանցից մեկն է մեր երկրում տիրող ժողովրդագրական վիճակը, ծնելիության նվազումը, արտագաղթը. «Սակայն հայրենադարձությունը ոչ միայն Հայաստանի պետական խնդիրն է, այլեւ ազգային խնդիր։ Ցանկացած սփյուռք ժամանակի ընթացքում դատապարտված է քայքայման եւ ուծացման, եւ դրա վկայությունն է մեր դարավոր պատմությունը։ Մեր հզոր գաղթօջախներից այսօր մնացել են միայն բեկորներ, այսօր այլ երկրներում ձեւավորվում են նոր հայկական գաղթօջախներ, որոնք եւս դատապարտված են քայքայման։ Այս գործոնները հրամայական են դարձնում հայապահպանության խնդիրները։ 1946—1948 թթ. հայրենադարձության փորձառությունն ունենք, եւ կարծում ենք, որ անհրաժեշտ է հստակ հայեցակարգ ու քաղաքական մեխանիզմներ նոր հայրենադարձության կազմակերպման համար, որպեսզի չկրկնվեն այդ տարիների սխալները։ Վստահ ենք, որ այս գիտաժողովը կձեւավորի այն հիմքը, որի վրա պետք է հենվի հայրենադարձության ազգային քաղաքականությունը եւ իր լուման կբերի այս ազգանվեր, ազգանպաստ գործին»։
Գիտաժողովի բացման արարողությանը ներկա էր նաեւ ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը։ Անդրադառնալով հայրենադարձության խնդրին՝ նա նշեց, որ աշխարհասփյուռ հայության թիվն ավելին է, քան Հայաստանում ապրողների թիվը, եւ հասկանալի է, որ Հայաստանն իր սփյուռքով որակապես այլ իրողություն է, քան առանց սփյուռքի. «21—րդ դարում մենք այլեւս չեն կարող հաշվի չառնել այս հանգամանքը։ Հասկանալի է, որ մենք ապրում ենք որակապես այլ երկրում, քան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո էր, այսօր ոչ միայն Հայաստանն է որակապես այլ, այլ նաեւ աշխարհն է փոխվել, եւ աշխարհի զարգացման փիլիսոփայությունն այսօր այլ է։ Կարծում եմ, որ դասերը, որ մենք պետք է քաղենք այս գիտաժողովի ընթացքում, պետք է ուղղված լինեն դեպի ապագա, իսկ դա նշանակում է, որ մենք ձեզ հետ միասին ի վիճակի պետք է լինենք կանխատեսելու, թե ինչպիսին է լինելու այդ ապագան։ Մեր աչքի առջեւ այսօր ձեւավորվում է նոր աշխարհ, եւ մենք իրավունք չունենք սխալվելու, սխալ կանխատեսումներ իրականացնելու, սխալ մոդելներ ընտրելու, որպեսզի տարիներ անց նորից ներողություն չխնդրենք անպտուղ հայրեդարձության ծրագիր իրականացնելու համար»։
Տ. Սարգսյանը նշեց, որ այսօր սփյուռքը մեզանից այնքան հեռու չէ, ինչպես դա նախկինում էր։ Այսօր սփյուռքը կազմում է մեր ամենօրյա կյանքի անբաժանելի մասը, եւ դրան նպաստել է գլոբալիզացվող աշխարհը, որն օրեցօր դառնում է շատ ավելի փոքր, դրան էապես նպաստել են ժամանակակից գիտատեխնիկական հեղափոխության արդյունքները, որոնք մեզ հնարավորություն է տալիս ինտեգրվել բոլոր համայնքների հետ. «Տարածքը, որտեղ բնակվում է հայը, այնքան էլ կարեւոր չէ, որքան այդ հայի ինքնությունը, ինչպես է նա մտածում, ինչպես է ինքն իրեն վերաբերվում Հայաստանի, հայրենիքի հետ, եւ ինչպես է նա ընդհանրապես ընկալում ազգությունը»։
«Գիտաժողովն ազդարարում է հայ ժողովրդի նոր տեսակի եւ նոր որակի հայրենադարձության գործընթացի սկիզբը։ Սա հոգու, մտքի, սրտի հայրենադարձություն է։ Մենք այն անվանում ենք հայադարձություն. հայադարձություն դեպի ինքնություն, իր արմատը, իր հայրենիքը, իր պատմությունը»,–իր ելույթում նշեց ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանը։ Հիմնական ռազմավարական խնդիրներից բացի, որ ՀՀ սփյուռքի նախարարության առաջ դրել է հանրապետության նախագահը, ի թիվս այլ հարցերի՝ հայապահպանություն, հայ ներուժի հայտնաբերման եւ օգտագործման, Հայաստանի եւ սփյուռքի զորակցման եւ գործակցության համար միաժամանակ խնդիր է դրվել մշակել հայրենադարձությունը խթանող ծրագրեր եւ պայմաններ ստեղծել դրա համար. «Այս գիտաժողովը հնարավորություն կտա վերլուծել 1946—1948 թթ. հայրենադարձության բոլոր սխալները, դասերը, դիտարկումները, լսել մեր փիլիսոփաներին, պատմաբաններին, հոգեբաններին, իրավաբաններին, կարողանալ ճիշտ եզրակացության գալ, որպեսզի հետագա ծրագիրը մշակելիս ունենանք գիտական հիմք՝ սխալներ թույլ չտալու համար։ Պետք է հաշվի նստենք նախորդ հայրենդարձության ընթացքում թույլ տված սխալների հետ»։
Նախարարի խոսքով՝ հայրենադարձության ճշգրիտ ծրագիր մշակելու համար անհրաժեշտ է խորհրդային շրջանում իրականացված հայրենադարձության փորձի խոր գիտական ուսումնասիրություն, մտքի եւ հոգու հայրենադարձությանը նպաստող ծրագրերի մշակում, որը պետք է իրականացնել հոգեբանական իրավիճակն ուսումնասիրելով, ազգային ինքնագիտակցության, ինքնաճանաչողության, մշակույթի եւ արմատների ճանաչողությանն ուղղված միջոցառումների ծրագրմամբ։ Հայաստանում եւ սփյուռքում ռեսուրսների հնարավորությունների ուսումնասիրում, վերադարձին առնչվող հիմնահարցերի եւ խնդիրների հստակեցում, հայրենադարձության իրականացման ուղիների եւ մեթոդների մշակում, համաշխարային փորձի ուսումնասիրում եւ գնահատում, հայրենադարձության փորձ ունեցող երկրների եւ միջազգային օրենսդրության ուսումնասիրում, հայրենադարձության մասին օրենքի նախագծի մշակում եւ բազմակողմանի քննարկում։
Ելույթ ունեցան նաեւ ՀՀ ԳԱԱ նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանը, ՀՅԴ անդամ Վահան Հովհաննիսյանը, ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանը։
Գիտաժողովը կշարունակվի մինչեւ դեկտեմբերի 14—ը, հնչելու է մոտ 30 զեկույց եւ վերլուծություն։ Գիտաժողովի կազմակերպիչներն են ՀՀ սփյուռքի նախարարությունը, Գիտությունների ազգային ակադեմիան, «Նորավանք» գիտակրթական հիմնադրամը եւ Երեւանի պետական համալսարանը։

Արման ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ
Source: http://www.hhpress.am

Permanent link:  http://www.armpress.com/hhpress/2008/12/15/1408/

Comments

Comments are closed.

    Friday, 10 February 2012
  • Admin

  • Calendar

    • December 2008
      M T W T F S S
      « Sep   Apr »
      1234567
      891011121314
      15161718192021
      22232425262728
      293031  
  • Archives

  • Links

  • International newspers: