Oct

25

«Մեզանից արեւելք քրիստոնյաներ չկան»

Filed Under Hayastany Hanrapetutyun daily 

Հայաստանը կողմնակից է բոլոր �նդիրները բանակցելով լուծելունՆերկայացնում ենք «Լոս Անջելես Թայմս» թերթի խմբագրական խորհրդի հետ ունեցած հանդիպումից հետո այդ թերթին ՀՀ վարչապետ Սերժ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ տված հարցազրույցի որոշ շեշտադրումներ։
Հայաստանի վարչապետը խոսում է աշխարհաքաղաքականության մասին՝ պատասխանելով նաեւ թերթի ընթերցողների հարցերին։

Ջիմ Նյութոն.
–Ի՞նչն է բերել Ձեզ Միացյալ Նահանգներ։
–Դուք, հավանաբար, տեղյակ եք մեր ժողովրդի սփռվածության մասին։ Մենք տարածված ենք աշխարհով մեկ. մեր ժողովրդի մեկ երրորդն ապրում է Հայաստանում, երկու երրորդը՝ արտասահմանում։ Հայկական սփյուռքում ամերիկահայերը չափազանց կարեւոր դեր ունեն։ Կալիֆորնիայում ու Լոս Անջելեսում է բնակվում ամերիկահայ համայնքի մեծ մասը։ [...] Ես բազմիցս եղել եմ Միացյալ Նահանգներում, սակայն այլ կարգավիճակով՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարարի, իսկ պաշտպանության նախարարի համար պարտադիր չէր միշտ հանդիպել հայ համայնքների հետ։ Վարչապետը, սակայն, պարտավոր է։ Այսպիսով, սա մտնում է իմ պարտականությունների մեջ։
Նյութոն.
–Որքա՞ն ժամանակով եք այստեղ։
–Ես մեկնում եմ վաղը, սակայն բավարար ժամանակ եմ ունեցել հանդիպելու իմ հայրենակիցներին։ Գիտեք, Հայաստանն իրականում մի երկիր է իր սփյուռքով եւ մեկ այլ՝ առանց նրա։ Առանց մեր սփյուռքի մենք ընդամենը երեք միլիոն բնակչությամբ պետություն ենք Կովկասի տարածաշրջանում, որի մասին շատ մարդիկ անգամ գաղափար չունեն, սակայն սփյուռքի հետ մենք բոլորովին այլ երկիր ենք։
Մեթ Ուելչ.
–Արդյո՞ք պատասխանատվություն եք տածում արտերկրի ձեր համայնքների նկատմամբ։
–Իհարկե, իհարկե, սակայն մենք ունենք նաեւ ազգային առանձնահատկություն։ Չգիտեմ, դա լավ է, թե ոչ, սակայն այդպես է։ Որտեղ էլ լինեն մեր հայրենակիցները, նրանք, առաջին հերթին, համարում են, որ պատկանում են իրենց բնակության երկրին եւ հետո միայն հայ ժողովրդին։ Մի ժամանակ, երբ այս մասին տեղեկացված չէի, հետաքրքրական իրավիճակներում էի հայտնվում։ Օրինակ, խոսում էի Նյու Ջերսիում բնակվող ամերիկահայ հայրենակցիս հետ, նա ասում էր՝ մեր նախագահն ասել է այսինչ բանը եւ այլն։ Ես ասում էի՝ ոչ, մեր նախագահը նման բան չի ասել, չէր կարող ասել։ Երկար բանավիճելուց հետո պարզվում էր, որ նա նկատի ուներ ԱՄՆ—ի եւ ոչ Հայաստանի նախագահին, իսկ ես՝ Հայաստանի նախագահին։
Ուելչ.
–Ինչպե՞ս կգնահատեք վաշինգտոնյան Ձեր քննարկումները փոխնախագահ Չեյնիի ու պաշտպանության նախարար Գեյթսի հետ։
–Գեյթսի հետ մենք քննարկել ենք հայ—ամերիկյան հարաբերություններն անվտանգության եւ ռազմական համագործակցության ոլորտներում։ Վերջին ժամանակներս մեր ռազմական համագործակցությունը բավական խորացել է։ Եվ ԱՄՆ—ն աջակցում է մեր զինված ուժերի բարեփոխումներին։ Աջակցում է մեր խաղաղապահ հնարավորությունների մեծացմանը։ Իհարկե, մենք լուրջ խնդիրներ ունենք մեր տարածաշրջանում, ռազմական գործողությունների վերսկսման հավանականություն, քանզի առկա են որոշ չլուծված կոնֆլիկտներ, սակայն միեւնույն ժամանակ, անում ենք հնարավորը՝ մեծացնելու մեր խաղաղարար կարողությունները։
Ուելչ.
–Մի պահ ընդհատեմ, հավանականությու՞ն, թե՞ «հնարավորություն»։
–Երկուսն էլ։
Ուելչ.
–Ազնիվ էր, շարունակեք, խնդրում եմ։
–Սակայն միջազգային խաղաղապահ գործողություններում մեր մասնակցությունը շարունակելու համար անհրաժեշտ է, որ մեր զինված ուժերը համադրելի լինեն միջազգային զինված ուժերին, անհրաժեշտ է, որ նրանք փոխգործակցելի լինեն եւ պետք է պակաս պատրաստված չլինեն։ Մենք մասնակցում ենք Կոսովոյի առաքելությանը փոքր զորախմբով, մեկ այլ փոքր զորախումբ մասնակցում է Իրաքի առաքելությանը նույնպես։ Պարզ է, որ ԱՄՆ—ի պաշտպանության քարտուղարը շահագրգիռ էր քննարկել այս խնդիրը։
Ինչ վերաբերում է փոխնախագահի հետ հանդիպմանը, հասկանալի է, որ խնդիրների շրջանակն ավելի լայն էր, որովհետեւ ԱՄՆ—ի հետ մեր համագործակցությունը սահմանափակված չէ ռազմական կամ անվտանգության ոլորտներով։ ԱՄՆ—ն անգնահատելի դեր ունի մեր երկրում ժողովրդավարության զարգացման գործում։ Այն կարեւոր դեր ունի Հայաստանում առկա սոցիալական խնդիրների լուծման հարցում։ Բացի ԱՄՆ—ի կողմից Հայաստանին տրամադրվող ամենամյա օժանդակությունից, մենք ունենք կարեւոր ոլորտ, որը կոչվում է «Հազարամյակի մարտահրավերներ ծրագիր»։ Դուք, հնարավոր է, տեղյակ եք, որ ԱՄՆ—ը որեւէ պետության փակ աչքերով օժանդակություն չի ցուցաբերում։ ԱՄՆ—ն օժանդակում է այն պետություններին, որոնք իրենց կողմից ջանքեր են գործադրում՝ անելով հնարավորը բարեփոխելու իրենց կյանքը։ Փոխնախագահի հետ մենք խոսել ենք նաեւ տարածաշրջանային հիմնախնդիրներից։ Ես պատմեցի նրան մեր խնդիրների, մեր տարածաշրջանային հիմնահարցերի մասին եւ խնդրեցի օժանդակություն։ Դա իմ առաջին հանդիպումն էր փոխնախագահի հետ, եւ եթե կարող եմ այդպես ասել՝ ուրախ եմ այդ հանդիպման համար։
Ուելչ.
–Արդյոք քննարկե՞լ եք հայոց ցեղասպանության բանաձեւը։
–Ոչ։
Ուելչ.
–Կարո՞ղ եք բնութագրել, թե որքանով է կարեւոր, եթե, իհարկե, կարեւոր է նման բանաձեւը Հայաստանի արտաքին հարաբերությունների տեսանկյունից։
–Դա չափազանց կարեւոր է։ Սակայն ես չէի ասի, որ դա, առաջին հերթին, կարեւոր է, Հայաստանի արտաքին քաղաքականության տեսանկյունից, դա չափազանց կարեւոր է հայկական, ազգային տեսանկյունից։
Կարող ենք խնդիրը բաժանել երկու պայմանական մասերի։ Առաջին մասը պատմական արդարությունն է։ Եվ երկրորդը, այսօրվա անվտանգության նախաձեռնությունները՝ արդի անվտանգության տեսանկյունից։
Մենք չենք կարող հանգիստ լինել՝ ունենալով այնպիսի հարեւան, որն իրականացրել է ցեղասպանություն եւ այժմ մերժում է այն։ Նրանք ոչ միայն մերժում են ճանաչել ցեղասպանությունը, այլեւ շրջափակման մեջ են պահում Հայաստանը։ Մենք ունենք հարեւան, որը մերժում է բնականոն քաղաքակիրթ հարաբերություններ հաստատել մեզ հետ։
Մենք հասկանում ենք, որ մենք չենք ընտրել երկրի երեսին մեր բնակության վայրը։ Եվ գիտենք, որ այս տարածաշրջանում ապրել ենք հարյուրամյակներ, հազարամյակներ եւ դեռ հազարավոր տարիներ պիտի ապրենք։ Սակայն մեր հարեւաններն էլ դա պետք է հասկանան։ Գիտեք, հայրենիքը, ծննդավայրը բնակարան չէ, որ վաճառես ու ուրիշ տեղ գնաս։ Լավ կլինի, որ բոլորը դա գիտակցեն։ Եթե մենք խնդիրներ ունենք, լավ կլինի դրանք լուծել իրար հետ խոսելով, բանակցելով, քննարկելով։
Թիմ Քեվեվո.
–Ինչպիսի՞ն է այս հարցում կրոնի դերը, եթե հաշվի առնենք, որ այն երկու երկրները, որոնց մասին խոսում եք, հիմնականում մահմեդական են, իսկ Հայաստանը՝ քրիստոնյա։
–Մենք երկար ժամանակ խուսափում ենք այս գործոնի մասին խոսելուց կամ այն հաշվի առնելուց։ Եվ ոչ միայն Թուրքիայի հետ հարաբերություններում, այլեւ՝ հարեւան Ադրբեջանի։ Սակայն, մեր կամքից անկախ, այս գործոնը կա։ Մեզանից արեւելք քրիստոնյաներ չկան։ Միաժամանակ, ցանկանում եմ ընդգծել, որ մենք գերազանց հարաբերություններ ունենք բազմաթիվ մահմեդական երկրների հետ։
Նյութոն.
–Կարո՞ղ եմ հարցնել, արդյոք, Ձեր կարծիքով՝ ԱՄՆ—ի ու Հայաստանի հարաբերությունները կտուժե՞ն, եթե Կոնգրեսը չընդունի բանաձեւը։
–Ոչ, ոչ, երբեք։ Եվ ես պետք է ասեմ, որ բանաձեւի ընդունման հարցում առյուծի բաժինը պատկանում է հայ համայնքին եւ ոչ թե Հայաստանի Հանրապետությանը։
Լիսա Ռիչարդսոն.
–Կներեք, իսկ դա կսրի՞ Հայաստան–Թուրքիա հարաբերությունները։
–Եթե ընդունվի՞։ Ես չեմ կարծում, որ որեւէ սրացում կլինի, որովհետեւ հարաբերությունների ուրիշ մակարդակ չկա։ Ես չեմ կարծում, որ թուրքերը կներխուժեն Հայաստան։ Մենք հարաբերություններ չունենք. սահմանը փակ է։ Եթե անգամ թուրքերն ինչ—որ սխալ բան ձեռնարկեն Հայաստանի նկատմամբ, կարծում եմ, դա արդար չի լինի ամեն դեպքում։
Ի՞նչ կարող է Հայաստանն անել։ Մենք չենք կարծում, որ կարող ենք ազդեցություն ունենալ ԱՄՆ—ի քաղաքականության վրա։ ԱՄՆ—ի քաղաքականությունը կարող է կրել ԱՄՆ քաղաքացիների ազդեցությունը՝ ներառյալ հայազգի քաղաքացիներին։ Ցավոք, թուրքերին մշտապես թվում է, թե Հայաստանը պետք է ազդի ԱՄՆ—ի հայկական համայնքի վրա։ Թող Աստված դատի, թե, արդյոք, որքա՞ն ազնիվ են նրանք այս ասելով, սակայն ես կարծում եմ՝ նրանք ազնիվ չեն։
Գիտեք, Ֆրանսիան ընդունել է նման բանաձեւ, եւ չեմ կարծում, որ ինչ—որ սարսափելի բան տեղի ունեցավ։ Կարծում եմ, ի վերջո, մեկ տարուց, 10 կամ քսան տարուց ավելի այդ խնդիրը չի կարող ձգվել։ Ինչքան շուտ, այնքան լավ թե՛ մեր եւ թե թուրքերի համար։
Նյութոն.
–Ինչո՞ւ է այս խնդիրն ավելի կարեւոր ամերիկահայերի, քան հայաստանցիների համար։
–Ես չէի ասի, որ սա ավելի կարեւոր է ամերիկահայերի, քան հայաստանցիների համար։ Կարծում եմ, որ աշխարհի բոլոր հայերի համար այս խնդիրը շատ կարեւոր է։ Սակայն մարդկանց մի մասի համար այս խնդիրն ավելի կարեւոր է, քանի որ անմիջականորեն կապված է նրանց հետ։
Եթե չհաշվեմ այն հայերին, ովքեր վերջերս են եկել ԱՄՆ, այստեղ հայերի մեծամասնությունը գաղթել է ցեղասպանությունից անմիջապես հետո։ Ցեղասպանությունը տեղի է ունեցել Արեւմտյան Հայաստանում, որն այսօր Թուրքիայում է։ Եվ բազմաթիվ դեպքերում ինչ—որ մեկի պապը, տատը կամ քեռին է սպանվել։ Աշխարհը մարդկանց համար է, ամեն ոք կարող է ապրել այնտեղ, որտեղ ցանկանում է։ Լավ է, երբ մարդը կամովին է ընտրում իր բնակության վայրը։ Ցեղասպանության հետեւանքով մարդիկ զրկվեցին իրենց հայրենիքում ապրելու հնարավորությունից։ Եվ հետեւաբար, այս խնդիրն անդրադառնում է նրանց անմիջականորեն, ու նրանք խնդրո առարկայի վերաբերյալ ավելի զգայուն են։
Ուելչ.
–2003թ. հայաստանյան ընտրությունները քննադատվել են ԵԱՀԿ, ԱՄՆ պետդեպարտամենտի ու ոչ կառավարական կազմակերպությունների կողմից, քննադատվել են նաեւ հետընտրական գործընթացները։ Իմ հարցերը հետեւյալն են. արդյո՞ք համաձայն եք այս գնահատականին, եւ երկրորդ՝ ի՞նչ եք անում, որ գալիք ընտրությունները լինեն արդար եւ ազատ։
–[...] Այդ հարցն ինձ զարմացնում է։ Ինչո՞ւ եք հետ գնում, դեպի 2003թ.։ Համարյա 5 տարի է անցել։ Դրանից հետո Հայաստանում ընտրություններ են անցկացվել, որոնք միջազգային հանրությունը բարձր է գնահատել։ Եվ այդ ընտրությունները համարվել են միջազգային չափանիշներին համապատասխան։ Մեզ համար ելակետը սա է։ Եվ մենք կարծում ենք, որ ապագա ընտրությունները Հայաստանում ավելի լավն են լինելու։
Ուելչ.
–Այսօր կարդացի, որ Հասմիկ Նավասարդյանը, եթե ճիշտ եմ արտասանում այդ անունը, կասկած է հայտնել, թե ընտրությունները կարող են անցկացվել ազատ ու արդար։
–Ես կարծում եմ, որ դա Հայաստանում ժողովրդավարության գոյության ապացույց է, որ Հասմիկ Նավասարդյանն ազատորեն ասում է այն, ինչ ցանկանում է։ Արդյոք կա՞ որեւէ երկիր, որտեղ չկան երկրի վիճակից չբավարարված մարդիկ։ Ընտրությունները պայքար են, մրցակցություն են։ Եվ բոլորն էլ հասկանում են, որ պայքարն ունի երկու կողմ՝ հաղթողներ ու պարտվողներ։ Եվ միշտ կլինեն մարդիկ, ովքեր բավարարված չեն լինի արդյունքից։ Խնդիրն այդ մարդկանց թիվը նվազեցնելն է։
Ես կարծում եմ, մենք այդ նպատակին հասանք 2007թ. խորհրդարանական ընտրություններում։ Ամենակարեւոր գործոնն այն է, որ մարդիկ հավատացին այդ ընտրություններին։ Ոչ 100 տոկոսով, բայց մեծամասնությունը հավատաց։ Եվ լավ էր, որ միջազգային կազմակերպությունների կարծիքը համապատասխանեց մեր ժողովրդի կարծիքին։ Այդպիսի կարծիքները մեզ համար կարեւոր են այն իմաստով, որ մեզ միշտ զգաստ են պահում։ Լավ կլինե՞ր, արդյոք, որ բոլոր թերթերը միաբերան գրեին, թե Հայաստանը հրաշալի երկիր է։
Ուելչ.
–Մենք խնդրել էինք ընթերցողներին մեզ հարցեր ուղղել. ահա դրանցից մեկը՝ այն ուղարկել է Կարեն Մկրտչյանը։ Հարցը Պարգեւ Օհանյան անունով մի դատավորի մասին է։ Հեղինակը նշում է, որ Պարգեւ Օհանյանի պատմությունը վկայում է «արդի Հայաստանում կոռուպցիայի ախտանշային գերակայությունը»։ Նա ասում է. «Ձեր կառավարությունը մինչ այժմ արդյունավետ չի պայքարում կոռուպցիան ու կոռուպցիոն գործունեությունը կառավարական պաշտոնյաների գործելաոճից արմատախիլ անելու համար։ Ինչպե՞ս կարող եք բացատրել դա բացառելու անկարողությունը»։
Պետք է նշեմ, որ մեծամասնությունը ողջունել է Ձեր այցը. «Բարի գալուստ ԱՄՆ, պարոն վարչապետ»։
–Ինչպես գիտեք, այսպիսի հարցերը շատ դեպքերում մեզ օգնում են։ Նախ, խնդրում եմ ձեր թերթի միջոցով տեղեկացնել Կարեն Մկրտչյանին, որ մեր կառավարությունն ընդամենը 3—4 ամիս է գործում, եւ անհնար է արմատախիլ անել կոռուպցիան այդ ժամանակամիջոցում։ Եթե դա հնարավոր լիներ, ապա այն կարվեր մինչեւ իմ գալը։ Այս կառավարությունը գործում է միայն 3—4 ամիս։
Երկրորդ խնդիրն այն է, որ Հայաստանում արդարադատության համակարգը իրականում արդեն անկախ է, եւ ո՛չ կառավարությունը, ո՛չ կառավարության ղեկավարը այժմ չեն կարող ազդել նրա վրա։ Մենք ունենք մեր խնդիրները կոռուպցիայի դեմ պայքարելու գործում, եւ ես երբեք չեմ հերքել, որ կա այս խնդիրը։
Ի՞նչ ենք արել մենք։ Մենք արդեն մի քանի փոփոխություններ ենք կատարել մեր համակարգում։ Օրինակ, հարկային համակարգում, մաքսայինում… Եվ այս քաղաքականության նպատակը տարբեր ուղղություններով կոռուպցիայի դեմ պայքարն է՝ բարելավել օրենսդրությունը, ապահովել գործունեության թափանցիկությունը, պետական ծառայողներից ավելի քիչ կախվածությունը, պետական ծառայողների աշխատավարձերի բարձրացում եւ այլն։
Յուրաքանչյուր կառավարության միշտ կարելի է մեղադրել, որ մեծ եռանդով չի պայքարում կոռուպցիայի դեմ։ Սա կարող են հեշտությամբ ասել մարդիկ, ովքեր այս բնագավառի մասնագետներ չեն։ Այս հարցերով զբաղվող միջազգային կազմակերպությունները հիշյալ հարցի շուրջ ունեն տարբեր գնահատական։ Մենք որոշ ցուցանիշներ ենք ավելացրել, այս տարի արդեն բարելավել ենք այդ ցուցանիշները, այդ թվում կարեւորագույն՝ հարկահավաքման ցուցանիշը, որին միջազգային կազմակերպությունները մեծ ուշադրություն են դարձրել։ Մենք ունեինք ոչ այնքան լավ ցուցանիշներ հարկահավաքման գործում, բայց հուսով եմ, որ այս տարվա վերջում կունենանք ավելի լավ արդյունքներ։
Քեվենո.
–Դուք հասակ եք առել, կրթություն եք ստացել եւ ղեկավար պաշտոններ եք զբաղեցրել խորհրդային շրջանում։ Որքանո՞վ եք պատրաստ եւ ի՞նչ եք անում Հայաստանի տնտեսությունն արդիականացնելու համար։ Եվ հավելյալ հարց այդ առումով՝ որքանո՞վ է կարեւոր այս խնդրում սփյուռքի դերը։
–Նախ, հարկ եմ համարում կրկնել, որ Հայաստանը մի երկիր է՝ սփյուռքով, մեկ այլ երկիր՝ առանց սփյուռքի։ Եվ ես համոզված եմ, որ ունենալով նմանօրինակ ռեսուրս, ինչպիսին սփյուռքն է, մենք այն իսկապես արդյունավետ չենք օգտագործում։ Մինչեւ ԱՄՆ գալս, մի քանի օր առաջ հանդիպում եմ ունեցել ռուսաստանյան համայնքի առաջնորդների, Հայերի համաշխարհային կոնգրեսի ներկայացուցիչների հետ։ Այնտեղ օրինակ բերեցի, որ միջազգային փորձագետների գնահատականի համաձայն, աշխարհի համահավաք հայկական կապիտալը գնահատվում է 100 միլիարդ դոլար։ Երբ դա ասացի, Մոսկվայի հայ գործարարների խումբը ժպիտով պատասխանեց, որ այդքան գումար միայն իրենք ունեն։ Այդ մասին ասացի ԱՄՆ—ում եւ Միացյալ Թագավորությունում հայտնի մի գործարարի, նա արձագանքեց՝ ճիշտ չէ, պիտի լինի ամենաքիչը 300 միլիարդ։
Թող չլինի 300, ոչ էլ 200, թող լինի թեկուզ 100։ Եթե կարողանանք, որպես ներդրում, տարեկան Հայաստանի համար ներգրավվել այս գումարի անգամ մեկ տոկոսը, ապա շատ կարճ ժամանակում երկրում չեն ծագի սոցիալական խնդիրներ։ Սա վերստին հավաստում է, որ մենք մեր հնարավորությունների միայն փոքր տոկոսն ենք օգտագործում, ինչը չափազանց կարեւոր խնդիր է։
Այդ ռեսուրսներն օգտագործելու համար կարեւոր չէ, թե որտեղ եւ երբ ես ծնվել՝ խորհրդային ժամանակներում, թե հետո։ Ես հավատացած եմ, որ իրականում կարեւոր չէ՝ ավարտել ես Սորբոնն ու Հարվարդը, թե Երեւանի պետական համալսարանը։ Կառավարությունում ունենք մարդիկ, ովքեր պատասխանատու են զարգացման համար, նրանք ունեն լուրջ կրթություն, տիրապետում են ժամանակակից բիզնեսի կանոններին, արդի տնտեսությանը, եւ կարեւոր է, որ վարչապետը կարողանա համադրել բոլոր այս ջանքերը։

Source: http://www.hhpress.am/

Permanent link:  http://www.armpress.com/hhpress/2007/10/25/292/

Comments

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

    Thursday, 08 January 2009

  • Admin

  • Calendar

  • Archives

  • Links

  • Adv