• Newspapers

  • 168 Hours Weekly
  • Aravot newspaper
  • ArmeniaNow Weekly
  • ArmPress.com
  • Asbarez Daily
  • AZG Armenian Daily
  • Delovoy Express weekly
  • Golos Armenii
  • Hayastany Hanrapetutyun daily
  • Hetq Online
  • Iravunk newspaper
  • Novoe Vremia newspaper
  • Republica Armenia newspaper
  • Zhamanak Daily

• Recently Written

  • СТРАТЕГИЧЕСКИЕ ПАРТНЕРЫ ВО ВСЕХ ОТНОШЕНИЯХ
  • Քոչարյանի շանսը
  • «Մեկ կադր, մեկ րոպե»-ն` 21-րդ դարի կինոփառատոն
  • Если Турция обманет Армению, то она обманет себя
  • XXI век и армянский вопрос
  • WHAT IS KARS AGREEMENT?
  • What Happens Next?
  • Coalition Exit: Armenia’s hardline party pulls out of government over policy difference
  • ԹՈՒՐՔ ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐԸ ԳՈՐԾՈՒՄ ԵՆ ԹԻԿՈՒՆՔԻՑ
  • The choice is yours

• Search
• 
  
• 

Դեկտեմբերի 10-ին համայն առաջադեմ մարդկությունը նշեց 1948թ. դեկտեմբերի 10-ին ՄԱԿ-ի կողմից ընդունված Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 60-ամյակը, որի առաջին հոդվածում ամրագրված է. «Բոլոր մարդիկ ծնվում են ազատ ու հավասար` իրենց արժանապատվությամբ եւ իրավունքներով: Նրանք օժտված են բանականությամբ ու խղճով, եւ պարտավոր են միմյանց նկատմամբ վարվել եղբայրության ոգով»:
Մարդու ու քաղաքացու իրավունքները իրավական պետությունում անհատի կարգավիճակի հիմնաքարերն են, որոնք համարվում են ի ծնե տրված եւ անօտարելի յուրաքանչյուր մարդու համար անկախ քաղաքացիությունից, սեռից, տարիքից, ազգությունից, էթնիկ ու կրոնական պատկանելությունից: Միջազգային իրավունքում այս դրույթն առաջին անգամ ամրագրվեց Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում եւ այն իրավական պետությունների սահմանադրական իրավունքի մաս է կազմում:

Մարդու իրավունքների պատմությունը հազարամյակների պատմություն ունի եւ իր արտացոլումն է գտել կրոնական, մշակութային, փիլիսոփայական մտքի ու իրավական զարգացումների մեջ: Մի շարք հնագույն փաստաթղթեր տարբեր աշխարհամասերից, իսկ ավելի ուշ կրոններ ու փիլիսոփայություններ արտահայտել են որոշակի հայեցակարգեր, որոնք կարող են համարվել մարդու իրավունքներ: Հին Բաբելոնի Համուրաբի արքայի օրենքների ժողովածուից մինչեւ Ազգերի Լիգայի մանդատներըը մարդու իրավունքների հիմնախնդիրը աստիճանաբար զարգացել ու դարձել է հասարակական անհրաժեշտություն:

Մարդու իրավունքների նախնական ընբռնմանը կարելի է հանդիպել հնադարյան օրենքներում, ինչպես Բաբելոնի այնպես էլ Հունա-Հռոմեական հայեցակարգերում: Ամենից լավ պահպանված պատմական առաջին վկայությունն է համարվում Հին Բաբելոնի Համուրաբի արքայի օրենքների ժողովածուն մ.թ.ա. 1760թ.: Այն առաջին օրենսդիր հուշարձանն է, սեւ բազալտե սյան տեսքով, որի վրա երկու կողմից սեպագիր արձանագրությամբ փորագրված են 282 օրենքներ աքքադերենով: Օրենքների ժողովածուն անդրադառնում էր տնտեսական, տնտեսության ու ընտանեկան հարաբերություններին, եւ սահմանում էր վերահսկողություն տնտեսության կյանքի վրա: Այս ժողովածուն վաղ օրինակ է այն բանի, որ անգամ թագավորը չի կարող փոխել հիմնարար օրենքները եւ կարելի է ասել, որ այն սահմանադրության պրիմիտիվ օրինակ է: Ըստ գիտնականների, այս ժողովածուում առաջին անգամ սահմանվել է անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը շեշտելով, որ «մարդն անմեղ է քանի հակառակը չի ապացուցվել»:

Արժանահիշատակ են նաեւ Պարսից Կիրոս կայսրի Կիրոսի գլանը /539թ. մ.թ.ա./, Հնդկաստանի Աշոկա մեծ արքայի հրամանները /272-231թթ./, Մուհամեդի կողմից նախագծված Մեդինայի Սահմանադրությունը /Մ.թ. 622թ./, որը փաստորեն համաձայնագիր էր մահմեդականների, հրեաների ու հեթանոսների միջեւ:

Մարդու իրավունքների հայեցակարգի արմատները մեզ տանում են մինչեւ հին Հունաստան ու Հռոմ, որտեղ ստեղծվել են մի քանի մոտեցումներ բացատրելու համար, թե ինչպես եւ ինչու են մարդու իրավունքները դարձել մարդկանց սոցիալական ակնկալիքների մաս: Արեւմտյան փիլիսոփայության բնական օրենքների տեսությունը մարդու իրավունքները դասակարգեց որպես «բնական» բարոյական, կրոնական ու անգամ կենսաբանական պահանջ, որը անկախ էր օրենքներից ու ավանդույթներից:

Սոկրատեսը եւ նրա փիլիսոփայության հետեւորդներ Պլատոնն ու Արիստոտելը պնդում էին, որ գոյություն ունի «բնական արդարադատություն» կամ բնական իրավունք, եւ այդ առումով Արիստոտելին են համարում բնական օրենքի հայր, թեեւ Արիստոտելի աշխատությունների ուսումնասիրությունների հիման վրա դրա մեկնաբանությունը ձեւակերպել է Դոմինիկյան օրդերի կաթոլիկ քահանան Սուրբ Թոմաս Աքվինացին /1225գ 1274/ :

Որպես անհատական մարդկային արարածներ, մենք ունենք մեր հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների բնածին զգացողություն: Մարդու իրավունքների ընբռնումը ու ճանաչումը մեր բնության մեջ է: Մարդու իրավունքների գաղափարը կարելի է տեսնել բոլոր հասարակությունների լեզվամտածողության, գրական, մշակութային ու քաղաքական կառույցներում: Աշխարհի պատմության ընթացքում բոլոր հասարակությունների կողմից ստեղծված իրավական համակարգերը իրենց նպաստն են բերել մարդու իրավունքների արդի հասկացողությանը: Նույն բանը կարելի է ասել նաեւ բոլոր դավանանքների մասին` Բուդդիզմ, Քրիստոնեություն, Կոնֆուցիանիզմ, Հինդու, Իսլամ ու եբրայական կրոն:

Հին Հռոմում բնական իրավունքներ հասկացությունը կապակցվում էր հույների Ստոիկների դոկտրինայի` ստոիցիզմի հետ: Ստոիկները գտնում էին, որ մարդը պետք է լինի բնական օրենքների հետ ներդաշնակության մեջ: Ստոիցիզմը մեծ դեր է ունեցել Հռոմեական օրենքի ձեւավորման գործում, որը նույնպես հիմնվում էր բնական օրենքի վրա: Ըստ հռոմեացի իրավագետ Ուլպիանի, օրինակ, բնական օրենքը այն էր, երբ բնությունը եւ ոչ թե պետությունն էր մարդկային արարածների երաշխավորը, անկախ այն բանից Հռոմի քաղաքացի ես թե ոչ: Հռոմի «ազգությունների մասին օրենքի» համաձայն, համընդհանուր իրավունքները գերակայում էին քաղաքացիների իրավունքների վրա:

Դարեր շարունակ եվրոպական մտածողության մեջ գոյություն է ունեցել մարդու իրավունքների հայեցակարգը տարբեր անվանումներով: Միջնադարից հետո, այնուամենայնիվ բնական օրենքները սկսեցին ասոցիացվել բնական իրավունքների հետ: Սակայն Հունա-հռոմեական ու միջնադարյան ժամանակաշրջանում բնական օրենքի դոկտրինան ավելի շուտ վերաբերում էր մարդու պարտավորություններին քան իրավունքներին: Ավելին, Արիստոտելի ու Սուրբ Թոմաս Աքվինացու աշխատություններում այս դոկտրինան փաստորեն ճանաչում էր ստրկության ու ճորտատիրության լեգիտիմությունը եւ դրանով, փաստորեն, բացառում էր մարդու իրավունքների ամենից կարեւոր գաղափարները, այն է` ազատությունն ու հավասարությունը: Որպեսզի մարդու իրավունքները փոխարինեին բնական իրավունքներին որոշակի հիմնարար սոցիալական փոփոխություններ էին պետք, որոնք տեղի էին ունենում աստիճանաբար եւ լուրջ զարգացում ապրեցին Եվրոպական ֆեոդալիզմի անկման ժամանակաշրջանում` 13-րդ դարից մինչեւ Վերածնունդի ժամանակաշրջանը, ընդհուպ մինչեւ 1648թ. Վեստֆալյան խաղաղության պայմանագիրը: Այս ժամանակաշրջանում կրոնական անհանդուրժողականությունը, քաղաքական ու տնտեսական կախվածությունը, կառավարողների ակնհայտ անկարողությունը ի կատար ածել իրենց պարտավորությունները բնական օրենքի շրջանակներում, ինչպես նաեւ վերածննդին բնորոշ ինքնարտահայտումը փոփոխություն բերեց բնական օրենքի մեջ` այն պարտավորությունների հարթությունից իրավունքների հարթություն տեղափոխելով: Դրա վկայությունն են Աքինասի ու Հյուգո Գրոտիուսի փիլիսոփայական ուսումնասիրությունները եւ Անգլիայի Ջոն արքայի թագավորության օրոք 1215թ. ընդունված «Ազատությունների մեծ Խարտիան» (Magna Carta): Այն բանից հետո, երբ արքան խախտեց մի շարք հնագույն օրենքներ ու սովորույթներ, վերջինիս ենթակաները ստիպեցին նրան ստորագրել Խարտիան, որտեղ թվարկված որոշ դրույթներ համապատասխանում են այսօրվա մարդու իրավունքներին: Դա նախ` եկեղեցու անկախությունն էր իշխանությունից, բոլոր ազատ քաղաքացիների սեփականություն ունենալու ու ժառանգելու իրավունքը, ինչպես նաեւ ավելորդ հարկերից ազատվելը, օրենքի առջեւ հավասարության ու արդար դատավարության սկզբունքները: Աշխարհի տարբեր մասերում եւս քաղաքական ու կրոնական շրջանակները ընդունել են օրենքներ, որտեղ կոչ է արվել իշխողներին արդար ու խղճի մտոք կառավարելու, սահմանափակելով նրանց իշխանությունը քաղաքացիների կյանքի, սեփականության ու գործունեության վրա:

Միայն 17-18-րդ դարերի փիլիսոփաների ու հումանիստների ու լուսավորիչների գործերում` Սպինոզա, Վոլտեր, Լիբնից, Ջոն Լոք, Մոնթեսքյու, Ժան-Ժաք Ռուսո, ձեւավորվեց բնական օրենքի հասկացությունը, որը հետագայում փոխարինվեց «բնական իրավունքներ» տերմինով, բնությունից վերապահվող իրավունքները նկատի ունենալով, որովհետեւ մարդն առաջին հերթին մարդկային արարած է, նախքան որեւէ երկրի քաղաքացի լինելը կամ կրոնական պատկանելություն ունենալը:

Մարդու իրավունքների արդի հասկացությունը առավել հստակ առաջին անգամ դրսեւորվել է Բրիտանական Իրավունքների օրինագծում: 1628թ. Իրավունքների միջնորդությունը եւ 1689թ. Անգլիայի Իրավունքների օրենքը վկայակոչում էին, որ մարդկային արարածները օժտված են հավերժական ու անօտարելի իրավունքներով, որոնցից մարդկությունը չի զրկվել, երբ անցում է կատարվել դեպի պարզ պետության սոցիալական ձեւը ու որոնք երբեք չեն նվազել անգամ «թագավորների աստվածային իրավունքների հռչակումով»: 1789թ. Ֆրանսիայում տապալեցին միատիրությունը ու հաստատվեց Ֆրանսիական առաջին հանրապետությունը: Քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքների արդի հասկացությունը Ֆրանսիական հեղափոխության ծնունդն է, որոնք առաջ քաշվեցին «Ազատություն հավասարություն եւ եղբայրություն» կարգախոսով: Ազատությունը իր մեջ ներառում է քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքները, հավասարությունը` տնտեսական, սոցիալական ու մշակութային, իսկ եղբայրությունը` համերաշխության իրավունքը: Արդյունքում ստեղծվեց «Մարդու ու քաղաքացիների իրավունքների հռչակագիրը» (Rights of Man):

1776-ին Հյուսիսային Ամերիկայի բրիտանական գաղութները հռչակեցին իրանց անկախությունը ԱՄՆ Անկախության հռչակագրով եւ Իրավունքների մասին օրենքով: Թոմաս Ջեֆերսոնը, որը Մոնթեսքյուի հետեւորդներից էր Հռչակագրի մեջ մասնավորապես ընդգծեց, որ բոլոր մարդիկ հավասար են ստեղծված եւ օժտված են արարիչից անօտարելի իրավունքով` կյանքի, ազատության ու երջանկության հետապնդման: Ջեֆերսոնը գտնում էր, որ լավ կառավարության առաջին ու միակ նպատակը մարդու կյանքն ու երջանկությունն են եւ ոչ թե նրանց ոչնչացումը:

Այսպիսով մարդու բնական իրավունքներ տերմինը իր տեղը զիջեց համընդհանուր իրավունքներ սկզբունքին: Մարդու իրավունքներ տերմինը առաջին անգամ օգտագործել է ամերիկյան փիլիսոփա Հենրի Դեյվիդ Թորոն (1817-1862) իր «Քաղաքացիական անհնազանդություն» աշխատությունում: Այս աշխատությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել Լեւ Տոլստոյի, Մահաթմա Գանդիի ու Մարտին Լյութեր Քինգի վրա: Գանդին ու Քինգը մասնավորապես այս աշխատության սկզբունքներն են դրել առանց բռնության կամ պասիվ դիմակայության ճանապարհով ազատագրության իրենց գաղափարախոսության հիմքում:

Մարդու իրավունքների սկզբունքի աջակցությամբ հանդես եկան անգլիացի փիլիսոփա Ջոն Սթյուարտ Միլը «Ազատության մասին» ակնարկում եւ Ամերիկյան քաղաքագետ-տեսաբան Թոմաս Փեյնը իր «Մարդու իրավունքները» գTha Rights of Manգ գրքում:

Ամփոփելով, կարելի է ասել, որ մարդու իրավունքները թեեւ տարբեր ձեւակերպումներով, 18-19-րդ դարերում կարեւորագույն դերակատարություն ունեցան քաղաքական աբսոլյուտիզմի, այսինքն անսահմանափակ իշխանության դեմ պայքարում:

19-րդ դարի կեսերին ու վերջին մարդկությունը դեռեւս ականատես էր այնպիսի երեւույթների, ինչպիսիք էին` ստրկությունը, ճորտատիրությունը, աշխատանքի անտանելի պայմանները եւ չնչին վարձատրությունը, երեխաների աշխատանքը, իսկ Միացյալ Նահանգներում գոյություն ուներ նաեւ «Հնդկացիների հիմնահարցը»: Միայն անկախության հռչակագրից 80 տարի անց Ամերիկան ներքաշվեց արյունահեղ պատերազմի մեջ, որի արդյունքում վերացվեց ստրկատիրությունը: Նույն ժամանակ Ռուսաստանում արգելվեց ճորտատիրությունը: Այսուհանդերձ, ինչպես ամերիկյան սեւամորթ ստրուկները, այնպես էլ Ռուսաստանում ազատություն ստացած ճորտերը դեռեւս տասնյակ տարիներ չեն օգտվել մարդու հիմնարար ազատություններից:

19-րդ դարի վերջին տասնյակում եւ 20-րդ դարի առաջին կեսին մարդու իրավունքների համար պայքարը հիմնականում սահմանափակվում էր քաղաքական ու կրոնական խմբերի ու խմբավորումների շրջանակներում: Հեղափոխական տրամադրություն ունեցողները պայքարում էին իշխանությունների անօրինակությունների դեմ` հեղափոխության միջոցով իշխանափոխության կոչելով: Միեւնույն ժամանակ դիմում էին բռնի միջոցների` պայթյուններ, գործադուլներ, սոցիալական անկարգություններ, որոնք ճնշվում էին իշխանությունների կողմից: Մարդկանց մեծ մասը չէր աջակցում քաղաքացիական շարժմանը, որովհետեւ նրանց առաջ քաշած խնդիրները ավելի շուտ քաղաքական էին քան մարդասիրական: Այնուամենայնիվ, քաղաքացիական ու մարդու իրավունքների որոշ խմբերի հաջողվեց իրականացնել որոշ սոցիալական փոփոխություններ: Արհմիությունները կարողացան հասնել նրան, որ ԱՄՆ-ում եւ մի շարք Եվրոպական երկրներում օրենքներ ընդունվեցին գործադուլի, աշխատանքային նվազագույն պայմանների բավարարման, երեխաների աշխատանքի կանոնակարգման, 48 ժամյա աշխատանքային շաբաթ ընդունելու հարցում: Ուժգնացավ կանանց շարժումը եւ հասավ նրան, որ կանայք ընտրության իրավունք ստացան: Հաջողություններ գրանցվեցին նաեւ ազգային ազատագրական շարժումներում եւ մի շարք երկրներ ազատագրվեցին իրենց գաղութարարներից, որոնցից խոշորագույնը Գանդիի գլխավորած շարժումն էր ու Հնդկաստանի ազատագրումը:

Մարդու իրավունքների ուղղությամբ կարեւորագույն նախադեպ էին նաեւ1864թ. հիմնադրված Կարմիր խաչի միջազգային հանձնաժողովը, ինչպես նաեւ 1864թ. ընդունված Ժնեւի Կոնվենցիաները եւ 1899թ. եւ 1907թ. Հաագայի Կոնվենցիաները: Դրանք մարդասիրական օրենքների ստեղծման առաջին փորձերն էին, որոնք իրավականորեն ձեւակերպում էին պատերազմի եւ պատերազմի հանցագործությունների օրենքները, եւ ապահովում էին զինված հակամարտության մեջ ներգրավված անձանց մարդու իրավունքները, ամրագրելով պատերազմի վիրավորներին ու ռազմագերիներին ցուցաբերվող բուժօգնության, ինչպես նաեւ պետության կողմից օտարերկրացիների հանդեպ արդար ու քաղաքակիրթ վերաբերմունքի մասին դրույթները: Այս Կոնվենցիաները հետագայում Միջազգային մարդասիրական օրենքների հիմք հանդիսացան:

Ցավոք, այս Կոնվենցիաներում ամրագրված միջազգային չափանիշները չկարողացան կանխել Առաջին համաշխարհային պատերազմում տեղ գտած վայրագությունները: Մարդիկ հասկացան, որ խաղաղության ապահովման ու անհատի պաշտպանության համար պետք է ստեղծել միջազգային կազմակերպություն: Այդ նկատառումով ստեղծվեց Ազգերի Լիգան (1919-1946թթ.), որի «Մանդատների համակարգը» Լիգայի անդամ տերություններին պարտավորեցնում էր խթանել իրենց ժողովուրդների «բարեկեցությունն ու զարգացումը» ապահովելով «արդար եւ մարդկային աշխատանքային պայմաններ տղամարդկանց, կանանց եւ երեխաների համար», իսկ 1920թ. ստեղծվեց Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը: Այսպիսով, մինչեւ 1940-ական թթ. ձեւավորվեցին մի շարք հայեցակարգեր, օրենքներ եւ հաստատություններ, որոնք առաջ էին տանում մարդու իրավունքների նախաձեռնությունը միջազգային մակարդակով:

Պետք է նշել սակայն, որ միայն 20-րդ դարի երկրորդ կեսին սկսվեց մարդու իրավունքների համընդհանուր ճանաչման գործընթացը:

«Մարդու իրավունքներ» Human Rights արտահայտությունը համեմատաբար նոր ձեւակերպում է, որը գործածության մեջ մտավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո` 1945թ. ՄԱԿ-ի ստեղծումից ու 1948թ. Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի ընդունումից հետո: Այն փոխարինեց նախկինում գործածվող «բնական իրավունքներ» իսկ հետագայում «մարդու իրավունք» «the right of man» բառակապակցությանը:

Չնայած աշխարհում մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերում տեղ գտած առաջընթացին 1930-1940-ական թվականների Նացիստական Գերմանիայում տեղ գտած իրադարձությունները` հրեաների, գնչուների, լեհերի, միասեռականների, մտավոր եւ ֆիզիկական հաշմանդամների եւ ռազմագերիների հանդեպ նացիստական քաղաքականությունը սարսափեցրին մարդկությանը: Ուինսթոն Չերչիլը նացիստների արածները որակեց «հանցագործություն, որն անուն չունի», իսկ լեհ իրավաբան Ռաֆայել Լեմկինը այն կոչեց «ցեղասպանություն»: Հոլոքոստից, Նյուրենբերգից, ատոմային ռումբերից հետո մարդկությունը մարդու իրավունքներին սկսեց այլ տեսանկյունից նայել: Եթե առաջ մարդու իրավունքները համարվում էին «երկրի ներքին գործ», ապա այժմ մարդու իրավունքները սկսեցին ընկալվել որպես համամարդկային նպատակ եւ պահանջ, այն է, որ մարդու իրավունքները պետք է պաշտպանվեն ամուրեք եւ յուրաքանչյուրի համար: Մարդիկ նաեւ հասկացան, որ գիտատեխնիկական առաջընթացը եւ սոցիալական կառույցի փոփոխությունները կարող են մարդկությանը դեպի կործանում տանել: Շատ երկրների ժողովուրդներ ապրում են բռնատիրական կարգերում եւ բռնատիրությունից ազատվելու միակ ձեւը պատերազմն է: Եթե մարդկությունը այդ ժողովուրդներին ազատագրելու ձեւեր չգտնի նրանք կապստանբեն ու դա կարող է նոր լայնածավալ ու արդեն միջուկային պատերազմի կատալիզատոր դառնալ: Հավանաբար առաջին անգամ, աշխարհի բազմաթիվ տերությունների կառավարություններ այն եզրակացության եկան, որ մարդու հիմնարար իրավունքները պետք է պաշտպանվեն, եւ ոչ միայն հանուն անհատների, այլեւ հանուն մարդկային ցեղի պահպանության: Հիշում եք Ալբերտ Էյնշտեյնի հայտնի այն խոսքը, որ չգիտեմ, թե ինչ զենքով են կռվելու Համաշխարհային երրորդ պատերազմի ժամանակ, բայց Չորրորդը կլինի փայտով ու քարով:

Պատերազմի ժամանակ 1941թ. հունվարի 6-ին Ռուզվելտի ու Չերչիլի նախաձեռնությամբ ստեղծված Ատլանտյան Կանոնադրության մեջ ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը առաջ քաշեց մարդու անօտարելի իրավունքների մասին սկզբունքը ԱՄՆ Կոնգրեսում 1941 թվականին իր հայտնի Չորս ազատությունները ելույթում: Իր ելույթում նա մասնավորապես նշեց, որ ազատությունը նշանակում է մարդու իրավունքների գերակայությունն ամենուրեք եւ հռչակեց այն չորս հիմնական ազատությունները, որոնք երբեք չի կարելի որեւէ օրենսդրությամբ օտարել մարդուց` խոսքի եւ արտահայտվելու ազատություն, դավանանքի ազատություն, վախից ու կարիքից զերծ լինելու իրավունք: Այս ելույթին անմիջապես արձագանքեց Չերչիլը հայտարարելով որ դաշնակիցների հաղթանակն ավարտվելու է «մարդու իրավունքների թագադրմամբ»:

Նախքան պատերազմի ավարտը Դամբարտոն Օքսում /Վաշինգտոնի մոտ/ տեղի ունեցած ԱՄՆ, ԽՍՀՄ, Մեծ Բրիտանիայի ու Չինաստանի ղեկավարների հանդիպման ժամանակ որոշում կայացվեց ստեղծել մի նոր միջազգային կազմակերպություն, որը ի վիճակի կլիներ ապահովել աշխարհի անվտանգությունն ու բարգավաճումը: Այնուամենայնիվ, կազմակերպության ստեղծման ակունքներում, մեծ տերությունները, առաջնորդվելով աշխարհաքաղաքական նկատառումներով, մարդու իրավունքների իրավունքներին մեծ տեղ չտվեցին: Համընդհանուր Հռչակագրի գոյությունը մեծ մասամբ պայմանավորված է հասարարակական կազմակերպությունների ու մի շարք փոքր տերությունների, մասնավորապես լատինամերիկյան երկրների ջանքերով, որոնք մեծ նվիրվածությամբ ու համառությամբ պայքարեցին, որ մարդու իրավունքների խնդիրը տեղ գտնի ՄԱԿ-ի կանոնադրության մեջ: 1945թ. Մեխիկոյում կայացած համա-ամերիկյան համաժողովի ժամանակ լատինամերիկյան պետությունները եւ ամերիկյան ավելի քան 1300 հասարական կազմակերպություն միասնաբար հանդես եկան մարդու իրավունքների հարցը ՄԱԿ-ի կանոնադրության մեջ հստակորեն ընդգրկելու եւ այն ՄԱԿ-ի գործունեության անքակտելի մաս դարձնելու համար: Երբ 1945թ. ապրիլի 25-ին Սան Ֆրանցիսկոյում հավաքվեցին 46 երկրների ներկայացուցիչները ՄԱԿ-ը ստեղծելու համար, նրանք իրենց հետ բերեցին ոչ միայն պատերազմի հանդեպ ատելությունը, այլեւ մարդու արժանապատվության ու արժանիքի հանդեպ հարգանքի ոգին: Այսուհանդերձ, նրանց բավական դժվարությամբ հաջողվեց ՄԱԿ Կանոնադրության մեջ մտցնել մարդու իրավունքների պաշտպանության դրույթը: Այս հարցում շատ մեծ դեր խաղացին ամերիկյան 42 հասարակական կազմակերպություններ: Հռչկագրի նախագծման եւ ընդունման հարցում էական դեր է խաղացել ԱՄՆ Առաջին տիկին, քաղաքացիական իրավունքների ջատագով, Ֆրիդոմ Հաուսի համահիմնադիր, ՄԱԿ-ի կազմավորման աջակից եւ Հռչակագրի նախագծողներից Էլեոնոր Ռուզվելտը: Գնահատելով նրա նվաճումները մարդու իրավունքների ասպարեզում նախագահ Տրումենը նրան կոչել է «Աշխարհի առաջին կին»:

Ô±ÕµÕ½ÕºÕ«Õ½Õ¸Õ¾ ÔµÕ¯Ö€Õ¸Ö€Õ¤ Õ°Õ¡Õ´Õ¡Õ·Õ­Õ¡Ö€Õ°Õ¡ÕµÕ«Õ¶ ÕºÕ¡Õ¿Õ¥Ö€Õ¡Õ¦Õ´Õ« Õ°Õ¡Õ

Permanent link:  http://www.armpress.com/hetq/2008/12/15/1411/

Comments